Objazd studyjny w Polsce

Opis objazdu

Opisy miejsc i przypadków omawianych w trakcie objazdu studyjnego - Horyniec-Zdrój

Opisy miejsc i przypadków omawianych w trakcie objazdu studyjnego - Narol

Program objazdu


Opis objazdu

Objazd studyjny w gminie Narol i Horyniec-Zdrój to kolejny etap projektu finansowanego z funduszy norweskich „DoM – Dziedzictwo obok Mnie. Wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczności lokalnych”. Objazd zgromadził uczestników z Norwegii: ekspertów Riksantikvaren – norweskiego odpowiednika NID, doradców ds. dziedzictwa w Radach Okręgów, przedstawicieli samorządów w tym burmistrzów gmin Eid, Maloy i  Sund oraz uczestników z Polski: ekspertów NID oraz ekspertów zewnętrznych, przedstawicieli samorządów, w tym burmistrza Narola oraz wójta i zastępcę wójta Horyńca-Zdroju.

Objazd miał na celu wymianę doświadczeń oraz zaprezentowanie miejsc, tradycji i działań ważnych dla gmin z punktu widzenia zarządzania dziedzictwem kulturowym. Przeprowadzono również warsztaty tematyczne związane z lokalnym dziedzictwem, których celem było między innymi poszukiwanie nowych funkcji i sposobu zachowania i ochrony dziedzictwa historycznego i kulturalnego regionu. W trakcie objazdu towarzyszyli nam muzealnicy, lokalni działacze, członkowie stowarzyszeń, właściciele i zarządcy zabytków oraz inne osoby związane z zarządzaniem dziedzictwem w gminie.

Objazd trwał od 19 do 24 października.

Opisy miejsc i przypadków omawianych w trakcie objazdu studyjnego - Horyniec-Zdrój

dobry przykład odrestaurowania cmentarza przez Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Horynieckiej we współpracy z Nadleśnictwem Lubaczów, Gminą Horyniec-Zdrój, Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków oraz prywatnymi przedsiębiorcami

Cmentarz greckokatolicki w Starym Bruśnie (obecnie w granicach administracyjnych Nowego Brusna), usytuowany w lesie, który porósł dawną wieś, będącą niegdyś znanym i cenionym ośrodkiem kamieniarskim. Nagrobki na tym cmentarzu (i wielu innych na terenie obu gmin) reprezentują tzw. „kamieniarkę bruśnieńską” uznawaną przez znawców za swoisty fenomen kulturowy tych ziem. Jest to termin, którym określa się trwającą kilka wieków działalność kamieniarzy z kilku wsi w okolicach miejscowości Brusno Stare. Działalność bruśnieńskiego ośrodka kamieniarskiego, była dobrze rozwinięta już w XVI w. i trwała nieprzerwanie do lat 40. XX w. Początkowo ich prace nastawione były na wytwarzanie ściśle użytkowych produktów – kamieni młyńskich, kamieni do żaren, elementów architektonicznych oraz pozyskiwaniem kamienia do celów budowlanych. Z czasem rozwinął się drugi, współistniejący nurt kamieniarki z Brusna, który skupiał się na wytwórczości artystycznej. Zapewne przez długi czas te dwa rodzaje współistniały, aż w XIX w. działalność artystyczna stała się dominującą, skupiając się na wytwarzaniu dzieł plastyki nagrobnej i wotywnej. Szybko poza Brusnem ośrodki kamieniarskie zaczęły powstawać w okolicznych wsiach (Lubycza, Werchrata, Radruż, Płazów, Huta Różaniecka). Nagrobki (poprzez handel obwoźny) docierały do odległych miejscowości – w promieniu 100 km m.in. Lwów, Zamość, Przemyśl i Rzeszów. Bardzo dużo prac rzeźbiarzy z Brusna możemy zobaczyć na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Zachowały się różnorodne typy pomników nagrobnych od najprostszych kamiennych krzyży po przedstawienia figuralne – głównie Chrystusa, Madonny, aniołów

W samym Bruśnie Nowym (i dawnym Starym) na obu cmentarzach jest ok. 600 krzyży nagrobnych miejscowej produkcji. Dzieła kamieniarzy samouków charakteryzowały się archaizmem i prostotą. Starsza część cmentarza w Bruśnie Starym to zespół niewielkich krzyży o formie „maltańskiej”, niekiedy z rozbudowanymi napisami (w j. polskim i starocerkiewnym)  po obu stronach. z symbolicznymi motywami (np. czaszka z piszczelami). Przy cmentarzu w dolnej części  znajduje się miejsce po murowanej cerkwi. Przy fundamentach cerkwi stoją dwa krzyże. Jeden upamiętnia budowę cerkwi w 1906 r. i pierwsze misje w parafii w 1925 r. drugi - 950 rocznicę chrztu Rusi.

dobry przykład rozwiązania problemu niszczejącego obiektu zabytkowego dzięki zaangażowaniu muzeum oraz wparciu władz gminy. Cerkiew pw. Męczennicy Paraskewy w Nowym Bruśnie

Cerkiew greckokatolicka pw. św. Paraskewy wzniesiona została w 1713 r. przez budowniczego Stefana Semenowicza (Siematiewski) z Płazowa. W 1873r. do sanktuarium dostawiono zakrystię. W końcu tego stulecia sylwetkę cerkwi utrwalił w rysunkowym szkicu prof. Julian Zachariewicz ze Lwowa. W 1903r. w zasadniczy sposób przekształcono bryłę budowli. W miejsce zachodniej części z kaplicą i galerią na piętrze wzniesiono nowy babiniec (przedsionek). Zmieniono również profile dwóch pozostałych kopuł oraz zlikwidowano zadaszenie. Po 1947r. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Brak funkcji użytkowych i należytej opieki doprowadził do silnego zniszczenia budowli, która już w końcu lat 70. XX w. groziła zawaleniem. W 1990r. świątynia została zabezpieczona, a w 1994r. rozpoczęto przy niej prace konserwatorskie, wielokrotnie wstrzymywane z powodu braku funduszy. W 2013 r. cerkiew została przejęta przez Muzeum Kresów w Lubaczowie, które podjęło prace zmierzające do kompleksowego remontu obiektu.

Cerkiew pod wezwaniem św. Paraskewy w Radrużu: dobry przykład zarządzania miejscem wpisanym na Listę światowego dziedzictwa, dobra współpraca między zarządcą (Muzeum Kresów w Lubaczowie) a władzami gminy

Cerkiew gr.-kat. pw. św. Paraskewy w Radrużu (obecnie filia Muzeum Kresów w Lubaczowie) wzniesiona w IV. ćwierci XVI w. o konstrukcji zrębowej. Reprezentuje starszy wariant cerkwi nazywanej na Ukrainie, typem halickim. Zespół cerkiewny położony na wzniesieniu składa się z cerkwi otoczonej zabytkowym cmentarzem (najstarsze nagrobki z 1682 r.), drewnianej dzwonnicy o konstrukcji słupowo-ramowej oraz XIX-wiecznych: kamiennego muru z dwiema bramami i parterowego kamiennego budynku kostnicy. Świątynia ma plan trójdzielno-podłużny i jednokopułową bryłę. Wszystkie trzy pomieszczenia zbliżone są do kwadratów, nawa jest znacznie szersza i wyższa. Nad nawą wznosi się czworoboczna kopuła zrębowa z jednym załamaniem, która od wewnątrz usztywniona jest systemem ściągów, założonych na dwóch poziomach i usztywnionych zaczepami. W sanktuarium i babińcu występują analogiczne sklepienia zrębowe o łuku dwuspadowym. Wokół cerkwi wydatne soboty wsparte na występujących belkach zrębu i słupkach. Na ścianie ikonostasowej i w sanktuarium polichromia z 1648 r. Do cerkwi powrócił też (przechowywany wcześniej w Muzeum w Łańcucie) XVII-wieczny ikonostas z ikonami z XVII i XVIII w.

 

Jest to jedna z najcenniejszych i najstarszych drewnianych cerkwi w Polsce, a kunszt jej wykonania świadczy, że wybudowana została przez zawodowych mistrzów doświadczonych w sztuce ciesielstwa późnogotyckiego. Budowla stanowi najdoskonalsze osiągnięcie drewnianej architektury cerkiewnej, wyróżniając się skomplikowanymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Wartość cerkwi została doceniona w 2013 r. przez społeczność międzynarodową wpisem świątyni na Listę UNESCO (wraz z 15 innymi cerkwiami w ramach wpisu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat).

zabytkowy zespół klasztorny OO Franciszkanów dobry przykład wykorzystania środków zewnętrznych na działania związane z utrzymaniem zabytkowego obiektu sakralnego będącego w użytkowaniu

Powstał z fundacji Piotra Telefusa w 1703 r. ukończony  przez Mikołaja Stadnickiego  w 1759 r po kilkudziesięcioletniej przerwie. W 1760 r. wybudowano przylegający do kościoła klasztor Franciszkanów. Uwagę zwraca obronne położenie całego założenia (otoczony fosą w przeszłości napełnioną wodą). Barokowy kościół jest jednonawowy, z nieco węższym prezbiterium  i sklepieniem kolebkowym z lunetami. Jego cechą charakterystyczną są niezwykłe grube mury (w niektórych miejscach sięgają nawet 2,5 m. co również podkreśla obronny charakter budowli).  Przy wejściu umieszczono współczesne rzeźby, przedstawiające św. Brata Alberta i siostrę Bernardynę (Marię Jabłońską), a w przedsionku tablicę upamiętniającą ich spotkanie w dniu 13 czerwca 1896 r. Wewnątrz kościoła XIX-wieczne ołtarze, ambona i ławy. W ołtarzu głównym jest rokokowa, pokryta złotem , rzeźba patronki świątyni - Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej.  W ołtarzach bocznych umieszczono XVIII-wieczne obrazy przedstawiające św. Franciszka z Asyżu i św. Antoniego Padewskiego. Po bokach droga krzyżowa z XIX w.,  Łuk tęczowy, oddzielający nawę od prezbiterium, pokrywają oryginalne freski, powstałe w czasie budowy kościoła. Na chórze umieszczono herb fundatorów kościoła.

Park Zdrojowy dobry przykład działań związanych z rewitalizacją obiektu zabytkowego. Jak funkcja uzdrowiskowa wpływała na charakter miejscowości i jej dziedzictwo kulturowe

Początki tradycji uzdrowiskowych Horyńca-Zdroju sięgają 1 połowy XIX w., kiedy to za sprawą ówczesnego właściciela miejscowości - Leandra Piotra Ponińskiego powstał tzw. „Bad”, usytuowany na pn.-zach. od dworu, na bazie występujących tam źródeł wód siarkowych. W początkach XX w. Aleksander Oskar Poniński podjął się rozbudowy uzdrowiska – powstał wówczas drewniany budynek tzw. zakładu kąpielowego (budynek łazienek). Rozkwit Horyńca jako uzdrowiska notuje się na okres międzywojenny. Z inicjatywy nowych właścicieli – Karłowskich powstały wówczas tzw. Nowe Łazienki, założono park zdrojowy z pijalnią wód mineralnych, pensjonaty – „Kalikstówka” i „Aleksandrówka”. W latach 30. XX w. nastąpił największy rozkwit uzdrowiska. W okresie II wojny światowej doszczętnie zniszczona została zabudowa uzdrowiskowa. Uzdrowisko odrodziło się po wojnie na bazie nowo wzniesionych budynków, nienawiązujących charakterem do przedwojennej zabudowy.

Park powstał w latach trzydziestych XX w. z inicjatywy Stanisława Karłowskiego, ówczesnego właściciela dóbr horynieckich. Na końcu alei tujowej w 1962 r. wybudowano z inicjatywy Centrali Rolniczych Spółdzielni mały zakład przyrodoleczniczy zwany „Łazienkami” gdzie kuracjusze dochodzili codziennie na zabiegi z dawnego sanatorium „Rolnik” (dzisiejsze CRR KRUS Horyniec), oraz sanatorium „Metalowiec” (dzisiejsza „Bajka”). W 1973 r. zakład przyrodoleczniczy został przejęty przez P.P. "Uzdrowiska Polskie".  „Łazienki” funkcjonowały do czasu oddania nowoczesnych gabinetów zabiegowych w sanatoriach.

Na trenie parku i w jego sąsiedztwie bije kilka źródeł wód mineralnych. Woda z nich z powodu zawartości dużej ilości związków siarki charakteryzuje się niezbyt przyjemnym zapachem zgniłych jaj.

Pałac Ponińskich – przykład adaptacji zabytkowego budynku do współczesnych potrzeb uzdrowiskowych; komercyjne wykorzystanie zabytku – perspektywa właściciela

W zabytkowej zabudowie Horyńca wyróżnia się skalą tzw. pałac Ponińskich. Początki pierwszego założenia dworskiego w Horyńcu sięgają połowy XVII w. Dwór wybudowany został dla Piotra Felicjana Telefusa, podczaszego halickiego. Z tego czasu zachował się marmurowy portal w sieni łączony stylistycznie przez badaczy z obramieniami w zamku Koniecpolskich w Podhorcach. Dwór ten został rozbudowany i przekształcony w latach 1905-1912 z inicjatywy właściciela Aleksandra Ponińskiego wg częściowo zrealizowanego projektu krakowskiego architekta Teodora Talowskiego. Pierwotny dwór podwyższono o jedno piętro i dobudowano skrzydło boczne. Eklektyczna realizacja tej przebudowy łączy w sobie neogotyk z neorenesansem. Uwagę zwraca charakterystyczna kamienna fasada z centralnie umieszczonym kolumnowym portykiem, wykuszem zwieńczonym herbem Ponińskich – Łodzia oraz wspomniany marmurowy XVII-wieczny portal we wnętrzu. W czasie II wojny światowej w 1939 r. został zdewastowany przez Sowietów, a w 1946 r. podpalony przez oddziały UPA. W latach 1962-66 został odbudowany. Zmieniono przy tym nieco formę zewnętrzną, gruntownie przebudowując wnętrze. Zmieniono przy tym nieco formę zewnętrzną, gruntownie Obecnie budynek jest własnością prywatną i użytkowany jest jako sanatorium. W sąsiedztwie zachowały się: oficyna z 1 poł. XIX w. i XIX-wieczne budynki dawnego folwarku. W otoczeniu pałacu park z dwoma stawami.

Teatr Dworski dobry przykład adaptacji zabytkowego budynku do współczesnych potrzeb (Gminny Ośrodek Kultury) poprzez kontynowanie starej funkcji w nowych czasach

Teatr dworski w Horyńcu Zdroju był elementem założenia pałacowego. Wybudował go w latach 1843-1846  Leander Piotr Poniński, na życzenie syna Nikodema – miłośnika teatru. W okresie świetności grywały w nim zespoły z Wiednia i Lwowa.  Budynek był dwukrotnie niszczony, podczas I wojny światowej i w 1946 r. przez U P A . Odbudowę zakończono dopiero w 1973 r. O dawnej świetności gmachu przypomina klasycystyczna fasada z czterema jońskimi pilastrami i herbem Ponińskich Łodzia w szczycie. Obecnie w budynku mieści się Gminny Ośrodek Kultury. We wnętrzu,  znajduje się scena z kurtyną i kameralna widownia z miejscami także na balkonie. Co roku w okresie zimowym na deskach teatru wystawiane są spektakle w ramach Biesiad Teatralnych - Konfrontacji Teatralnych Zespołów Małych Form. W budynku znajduje się również informacja turystyczna oraz wypożyczalnia rowerów.

Nowiny Horynieckie – Leśna kaplica z cudownym źródłem. Dziedzictwo niematerialne - miejsce kultywowania żywej tradycji religijnej. Zmiany krajobrazowe wynikające z zarządzania obiektem

Kaplica leśna pw. Matki Bożej położona jest w śródleśnej dolinie. Jest to znane miejsce kultu religijnego ,które powstało na cześć objawienia się matki Boskiej trójce pastuszków- 12 czerwca 1636 roku. W miejscu tym wypłynęło źródełko. Obecna drewniana kapliczka  powstała w XIX w., a w 2002 roku została rozbudowana i odnowiona. W środku kaplicy bije cudowne źródło, którego wodzie przypisuje się działanie uzdrawiające, zwłaszcza w chorobach oczu. W ołtarzu znajduje się łaskami słynąca figura Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia wyrzeźbiona w drewnie lipowym przez nieznanego rzeźbiarza. Posiada cechy stylu rokokowego, jest datowana na II połowę XVIII.

 

W pobliżu kaplicy znajdują się dwie małe kapliczki: św. Antoniego Padewskiego i św. Franciszka oraz kamienna figura Matki Boskiej z 1943 r. oryginalnych rozmiarów z kamienia bruśnieńskiego. W najbliższym otoczeniu kaplicy, a także z okolicznych wzgórz wybija wiele źródeł.

 

Na wzniesieniu widoczny jest krzyż upamiętniający przemarsz  i pobyt wojsk ks. Józefa Poniatowskiego z 1809r.

Dzwonnica w Krzywem - studium przypadku obiektu w złym stanie technicznym bez pomysłu na współczesną funkcję

Niewielka wieś na granicy starostwa lubaczowskiego i dóbr horynieckich, powstała zapewne w XVII wieku. Wśród dawnych mieszkańców istniały opowieści o napadach Tatarów, „którzy tamtędy przechodzili i mieli zabrać wiele ludzi w lesie tamtejszym ukrytych”. Napastnicy zatrzymali się na pewien czas w nie zachowanej już dziś cerkiewce krzywieńskiej. Być może wydarzenia te miały miejsce w 1672 roku i poprzedziły rajd kawaleryjski hetmana Sobieskiego.


Na początku XVIII wieku wieś została wydzierżawiona Teodorowi Aleksandrowi Czasławskiemu, cześnikowi różańskiemu, towarzyszowi chorągwi husarskiej królewicza Aleksandra, średniego syna Jana III Sobieskiego. Chorągiew ta odznaczyła się w bitwie pod Wiedniem i Parkanami w 1683 roku, ponosząc w walce znaczne straty.


Obecnie na skraju wsi, w trudno dostępnym miejscu, istnieje niewielki cmentarzyk z drewnianą dzwonnicą (XIX/XX w.), przez którą prowadzi przejście na miejsce po nieistniejącej krzywieńskiej cerkiewce (ok. 1717r.).

Prywatna chałupa kryta strzechą w Wólce Horynieckiej - studium przypadku opuszczonego obiektu trudnego i kosztownego w konserwacji. Problemy związane z termomodernizacją zabytkowych budynków drewnianych, a także ginących umiejętności rzemieślniczych

Chałupa w Wólce Horynieckiej należy do nielicznych na terenie gminy przykładów dawnego drewnianego budownictwa charakterystycznego dla tego regionu. Liczne wojny i kataklizmy, których doświadczały te ziemie, a zwłaszcza zniszczenia z okresu I i II wojny światowej spowodowały, że tego typu drewniane zabudowania wiejskie należą już do rzadkości. Chałupa wybudowana została prawdopodobnie w końcu XIX w.  Jest to budynek drewniany, konstrukcji zrębowej, nakryty dachem czterospadowym o pokryciu ze strzechy. Chałupa jest przykładem tzw. zagrody jednobudynkowej, w której pod jednym dachem znajdowała się część mieszkalna oraz gospodarcza – najczęściej części te rozdzielone były sienią. Obecnie budynek jest nieużytkowany. Jest to własność prywatna.

Opisy miejsc i przypadków omawianych w trakcie objazdu studyjnego - Narol

Cerkiew w Woli Wielkiej Studium przypadku opuszczonego obiektu sakralnego. Nadanie nowej funkcji dla obiektu.

W centrum miejscowości Wola Wielka znajduje się cerkiew grekokatolicka pod wezwaniem Opieki Najświętszej Marii Panny, obok stoi drewniana dzwonnica oraz kamienne krzyże na przycerkiewnym cmentarzu. Świątynia została wzniesiona w 1755 roku o czym świadczy łaciński napis fundacyjny i data wyrzeźbiona w nadprożu wejścia „DOMUS HAEC DEI AEDIFICATA A:D:1755 D: 28 Apr.”. Dzwonnica pochodzi z tego samego okresu. Na przycerkiewnym cmentarzu możemy zobaczyć typowe nagrobki wykonane w warsztatach  bruśnieńskich z XIX i połowy początku XX w. Na wschód od świątyni, w odległości ok. 200 metrów znajduje się dawny cmentarz, założony na początku XX w.

Budowla posiada typowy dla cerkwi ruskich plan trójdzielny z dominującą nawą oraz sanktuarium i babińcem na osi podłużnej. Ok. 1844 roku wykonano remont budowli. Dobudowana została zakrystia, a wewnątrz świątyni do zachodniej ściany nawy przystawiono chór śpiewaczy, wsparty na dwóch słupkach. Na początku lat 90 tych XIX w. świątynię przebudowano: nad nawą pierwotna czworoboczna forma przekrycia zastąpiona została wieloboczną, sferyczną kopułą z latarnią, a zrębowe przekrycia babińca i sanktuarium zastąpiono pozornymi sklepieniami kolebkowymi. W 1893 roku wnętrze wypełniła polichromia autorstwa malarza Jana Manastyrskiego, obecnie zamalowana. W 1927 r. zmieniono poszycie da­chów z gontu na blachę.

Świątynia otoczona jest zadaszeniem wspartym na wystających belkach zrębu, tzw. rysiach. W nawie nad szerokim prześwitem do sanktuarium zawieszona jest górna część późnobarokowego przeźroczowego ikonostasu z początku XIX w., zakupionego w 1902 r. w Łówczy. Przy wschodniej ścianie sanktuarium umieszczono architektoniczny, jednoosiowy ołtarz również z pocz. XIX w. Część wyposażenia cerkwi znajduje się w zbiorach muzeów w Lubaczowie i Łańcucie. Stojąca obok drewniana dzwonnica z XVIII w ma konstrukcję słupowo-ramową z okapem wo­kół, wspartym na słupach. Zwieńczona jest galeryjką i blaszanym dachem namiotowym.

Po zakończeniu II wojny światowej, do roku 1994 cerkiew pełniła funkcję kościoła filialnego parafii Matki Bożej Śnieżnej w Łukawicy. Obecnie taką rolę pełni nowa, mu­rowana kaplica.

Narol – ratusz, rynek, kościół, dobry przykład rewitalizacji przestrzeni miejskiej

Obecny układ przestrzenny miasta złożony jest z dwóch pierwotnie niezależnych układów: XVI-wiecznego (1592) układu staromiejskiego usytuowanego w prawobrzeżnej części Tanwi, którego centrum był i jest plac rynkowy oraz z układu osady Krupiec, lokowanej ok. 1600 r. w lewobrzeżnej części Tanwi. Obecnie w wyniku procesów urbanistycznych XX w. te dwa historycznie niezależne układy tworzą jedną strukturę funkcjonalno-przestrzenną, choć nadal zachowały się pewne pierwotne elementy rozplanowania (np. sieć uliczna). W wyniku działań wojennych I i II wojny światowej niemal doszczętnie zniszczona została historyczna zabudowa miasteczka. W otoczeniu rynku do historycznych elementów zabudowy należą jedynie: ratusz, zespół kościelny i jeden budynek mieszkalny w pierzei południowej.

 

Gmina Narol w partnerstwie z Parafią Rzymskokatolicką w Narolu zrealizowali projekt pn.: „Rozwój gospodarki turystycznej poprzez rewitalizacje przestrzeni publicznej centrum Narola”

Projekt polegał na rewitalizacji centrum miasta Narola poprzez uporządkowanie i zagospodarowane terenów przy najważniejszych budynkach użyteczności publicznej i kulturalnej, do których zalicza się: układ komunikacji (chodniki i ulice), otoczenie zabytkowego Kościoła Parafialnego p.w. Narodzenia NMP, rynku, dawnej szkoły, plebani, budynku dawnej obory i budynku ratusza oraz otoczenie budynku komisariatu policji i ośrodka zdrowia. Większość kosztów jakie zostały poniesione były współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w 85 procentach.

Całkowite nakłady projektu to wydatek 7 428 370,17 zł. Wartość dofinansowania wyniosła  5 401 005,68 zł. Pełną odpowiedzialność za całość realizacji projektu ponosił Lider projektu – Gmina Narol.

 

 Kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Narolu wzniesiono z fundacji Feliksa Antoniego Łosia w latach 1790-1804. Jest to budowla barokowo-klasycystyczna, jednonawowa z kaplicami dostawionymi do korpusu, na rzucie krzyża łacińskiego, jednoprzestrzenna o prostej bryle z półkoliście zamkniętym prezbiterium i trójkondygnacyjną wieżą od frontu, stanowiącą dominantę panoramy miasta Częściowo został zniszczony w 1914 r., a następnie odbudowany w latach 1915-1917 i w okresie międzywojennym. Przez fundatora był już obmyślany, że ma stanowić muzeum rodowe. Pod północną kaplicą znajduje się krypta rodowa Łosiów, a na ścianach kaplic tablice upamiętniające zmarłych i poświęcone im epitafia. Hrabia Łoś za swego życia musiał przeżyć śmierć swojej ukochanej żony Marianny, która zmarła 6 lat przed nim oraz śmierć jedynego syna Maurycego. Kościół jest własnością Parafii rzymskokatolickiej Narodzenia NMP w Narolu.

 

Ratusz wybudowany został w początkach lat 30. XX w. Usytuowany jest pośrodku rynku. Jest to budynek murowany z cegły, dwukondygnacyjny, wzniesiony na rzucie prostokąta. Od frontu charakterystyczne arkady filarowe w parterze. Nakryty jest dachem naczółkowym. Pośrodku kalenicy dachowej umieszczona jest ośmioboczna wieżyczka pokryta blachą, posiadająca kopulasty hełm z kulą i orłem na szczycie.

Stara Szkoła w Narolu - dobry przykład wprowadzenia nowych funkcji umożliwiających pozyskanie środków na realizację prac remontowo-konserwatorskich

Na przełomie XVIII i XIX wieku Feliks Antoni Łoś założył w Narolu Szkołę Trywialną, która w ówczesnych czasach pod zaborem austriackim zapewniała elementarny poziom nauczania. Po latach, na miejscu starej szkoły powstaje nowy budynek szkolny, który został ukończony  w 1907 roku. Zbudowany z cegły, kryty dachówką, posiadał cztery izby lekcyjne, pomieszczenie na kancelarię i mieszkanie dla kierownika szkoły. Ukoronowaniem budowy było wmurowanie i odsłonięcie tablicy pamiątkowej na głównym holu szkoły, która przetrwała do naszych czasów. Napis na tablicy głosi: ,,Za panowania Cesarza Franciszka Józefa, staraniem długoletniego Burmistrza, księcia Juliana Puzyny, stanął ten gmach w roku 1907... wdzięczna gmina ten marmur funduje....”. W budynku mieściła się szkoła podstawowa do lat 90 XX wieku. Kiedy w Narolu powstała nowa szkoła z salą gimnastyczną w starej szkole miało powstać muzeum. Niestety, plany nie zostały zrealizowane, a budynek przez kilka lat niszczał nieużytkowany. Jedynie część  budynku była wykorzystywana na mieszkanie dla rodziny organisty. W ramach realizacji projektu rewitalizacji rynku narolskiego, budynek został poddany pracom konserwatorskim – wymiana pokrycia dachowego i elewacja. W roku 2012 Parafia rzymskokatolicka w Narolu przekazała Gminie Narol prawo własności budynku starej szkoły wraz z działką oraz garażem na cele publiczne. W budynku będzie nowa siedziba Biblioteki Publicznej oraz będzie się mieścić Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej. Biblioteka w Narolu pozyskała środki finansowe od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kwocie 637 352,00 zł na realizację zadania pn. „Adaptacja części budynku starej szkoły w Narolu na potrzeby utworzenia nowej siedziby Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Narolu”. Gmina Narol pozyskała środki finansowe w wysokości 151 315,00 zł z funduszu Unii Europejskiej w ramach Programu Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na realizację projektu pn. „Remont zabytkowego budynku starej szkoły w Narolu na cele publiczne”

Dawna obora - dobry przykład adaptacji obiektu do nowej, potrzebnej społecznie funkcji utworzenia świetlicy socjoterapeutycznej

Budynek jest ciekawym przykładem regionalnej architektury gospodarczo – magazynowej południowo – wschodniego regionu Polski. Został wybudowany w latach 30-tych XX wieku i pełnił funkcję obory i stajni, w której miejscowy proboszcz parafii hodował krowy, konie, świnie i inne zwierzęta dla potrzeb własnych i gospodarstwa. W 2012 roku została przeprowadzona rewitalizacja dawnej obory, która polegała na remoncie konstrukcji i pokrycia dachowego, elewacji i wymianie stolarki okiennej i drzwiowej

Dobry przykład wprowadzenia nowej funkcji do trudnego obiektu zabytkowego (obiekt sakralny). Centrum koncertowo - wystawiennicze zarządzane przez GOK

Centrum Koncertowo – Wystawiennicze w Narolu – obiekt zabytkowy byłej cerkwi z Krupca jest dziś jednym z najcenniejszych zabytków na terenie gminy Narol. Krupiec pierwotnie był wsią królewską w starostwie lubaczowskim, a następnie od roku 1867 roku stał się częścią Narola. W latach 1896-1899 wzniesiono murowaną cerkiew, w miejscu rozebranej, drewnianej cerkwi z roku 1711. Na jej miejscu z inicjatywy parocha Józefa Fedonowicza, przy wsparciu kolatorki Jadwigi z książąt Puzynów wzniesiono ten obiekt. W otoczeniu znajdowała się drewniana dzwonnica. W roku 1853 wzniesiono nową budowlę, którą późniejw latach 30. XX wieku zastąpiono istniejącą murowaną dzwonnicą parawanową.

Obok cerkwi zachowała się również murowana kapliczka ze źródełkiem o leczniczych właściwościach, która związana jest z kultem Matki Bożej, sięgającym przełomu XVII i XVIII w. Pierwotnie zbudowana z drewna, obecnie murowana. Na południu znajduje się cmentarz z kamiennymi nagrobkami z kamieni bruśnieńskich (XIX – XX w.). Nieopodal zachował się również budynek dawnej plebani.

Była cerkiew grekokatolicka pod wezwaniem Złożenia Szat Przenajświętszej Bogurodzicy jest to obiekt na planie krzyża łacińskiego z trójbocznie zamkniętym prezbiterium z pastoforiami po bokach, z dominującą w bryle ośmioboczną kopułą na wysokim tamburze.  Świątynia remontowana była w 1920 r, a po II wojnie światowej okresowo służyła jako magazyn,  a następnie opuszczona i nieużytkowana, popadła w ruinę i zapomnienie.

Dzięki staraniom władz Gminy Narol i dotacjom zewnętrznym w roku 2010 rozpoczęto prace renowacyjne i remontowe. Oficjalne otwarcie i inauguracja działalności Centrum Koncertowo – Wystawienniczego miało miejsce 2-3 maja 2011 r. . Inwestycja, której koszt wyniósł ponad 1,5 mln złotych, uratowała ten zabytek o objęła nie tylko prace przy samej cerkwi, ale również teren okalający świątynię. Władze samorządowe czynią starania w celu odnowienia polichromii wewnątrz cerkwi. celem działań jest przywrócenie zabytkowej budowli jej pierwotnego charakteru z wyjątkiem funkcji sakralnej.

Obecnie obiekt jest częścią Gminnego Ośrodka kultury  w Narolu i miejscem wielu koncertów, spotkań, spektakli, wystaw i innych wydarzeń kulturalnych w gminie Narol.

Zespół Pałacowy w Narolu dobry przykład wprowadzenia do dużego obiektu zabytkowego nowej funkcji nawiązującej do jego historii. Studium przypadku trudności w realizowaniu projektu z funduszy unijnych.

Zespół Pałacowy w Narolu został wzniesiony w latach 1773-1781 przez hr. Feliksa Antoniego Łosia i jest największą pamiątką po nim. Pałac powstał na planie podkowy, będącej znakiem herbowym rodziny Łosiów. W pałacu było 50 komnat, zdobionych malowidłami, kominkami, wyposażonych w stylowe meble, portrety członków rodziny, obrazy malarstwa włoskiego i holenderskiego, rzeźba, bogata biblioteka i archiwum rodzinne obejmujące korespondencję, pamiątki, ordery, pieczęcie itp. W pałacu mieścił się Teatr oraz szkoła muzyczna, dramatyczna i malarska.

Pałac przeszedł burzliwe koleje losu. Podpalony przez wojska austriackie podczas powstania styczniowego. Odremontowany przez ówczesnego właściciela ks. Juliana Puzynę. W czasie I wojny św. ograbiony przez wojska austriacki i rosyjskie (zbiory zniszczone) (użytkowany jako szpital zakaźny austriackiego Czerwonego Krzyża). Odrestaurowany przez Jadwigę i Władysława Korytowskich ok. 1920 r. Zniszczony w latach 1939-41 w trakcie okupacji wojsk radzieckich. W czasie okupacji placówka niemieckiej straży granicznej. W 1945 pożar w wyniku miotaczy ognia Służby Bezpieczeństwa podczas akcji przeciwko oddziałowi AK – całe założenie w stanie ruiny. W 1948 r. stan katastrofalny – brak dachów, wypalone wnętrza. Prace remontowe 1950-1966 oraz w latach 70., 80. XX w. m.in. przez Pracownie Konserwacji zabytków. Na przełomie 80./90 opuszczony zaczął popadać w ruinę. Obecnie właścicielem zespołu pałacowego jest prof. Władysław Kłosiewicz, który w roku 1999 utworzył Fundację Pro Academia Narolense, której zadaniem jest restauracja pałacu.

Izba Pamięci w Lipsku dobry przykład aktywności społecznej na rzecz zachowania pamięci o historii lokalnej dobry przykład aktywności społecznej na rzecz zachowania pamięci o historii lokalnej. Nowa funkcja dla obiektu dawnej szkoły podstawowej w Lipsku

Izba Pamięci w Lipsku znajduje się w sąsiedztwie kościoła parafialnego pw. św. Andrzeja Apostoła w dawnym budynku szkoły podstawowej przy ul. Mogiłek 1. Rozlokowana na pierwszym piętrze budynku składa się z czterech sal. W skład dwóch z nich wchodzą zbiory pochodzące z Izby Pamięci w Narolu Wsi, pieczołowicie gromadzone latami przez małżeństwo miejscowych nauczycieli – społeczników, Państwa Janinę i Kazimierza Sitarzy. Obecnie opiekę nad zbiorami sprawuje sołtys wsi Lipsko P. Antoni Steczkiewicz, o dwie pozostałe dba pasjonat i znawca tych terenów P. Wiesław Kołodziej z Lipia.

Historycznie Izba pamięci zawiera głównie zbiory pochodzące z XIX i XX wieku, ale są też eksponaty dużo starsze, takie jak kule armatnie z czasów potopu szwedzkiego, fragmenty ceramiki, krzemienie, minerały, skamieniałości, toporki i siekierki kamienne z wykopalisk archeologicznych przeprowadzanych na tutejszym terenie w latach pięćdziesiątych XX wieku przez ekspedycję prof. Jana Machnika.

Eksponaty muzealne pochodzą w większości od osób prywatnych, które nieodpłatnie przekazały je do zbiorów muzeum. Warto tu wspomnieć o Fundacji Pro Academia Narolense, której Izba zawdzięcza dużą ilość wartościowych eksponatów, takich jak choćby szabla kawaleryjska z 1811 r., cykl obrazów o tematyce wojennej i broń z czasów II wojny światowej. Dużym zainteresowaniem wśród zwiedzających cieszy się sala dotycząca historii Narola (wcześniejszego Florianowa) i XVIII – wiecznego pałacu rodu Łosiów, którego właścicielem jest obecnie założyciel Fudacji Pro Academia Narolense. Po względem geograficznym w Izbie Pamięci znajdują się muzealia pochodzące głównie z terenów Roztocza o tematyce związanej z tymi terenami, jak choćby obraz Timora Csorby. W sąsiedniej sali tzw. etnograficznej zwiedzający odnajdzie reprodukcje obrazów znanych malarzy, ale przede wszystkim stare żelazka, kołowrotki, kołyskę, niecki, dzieże, stare zegary itp.

Działalność Kół Gospodyń Wiejskich

Horyniec-Zdrój:


Koło Gospodyń Wiejskich w Horyńcu-Zdroju
Początek działalności KGW w Horyńcu-Zdroju przypada na rok 2008. Koło liczyło wtedy dwanaście osób. Plany działalności były ogromne. Mimo, iż panie nie miały swojego lokum, potrawy na różne akcje miejscowe czy wyjazdowe przygotowywały w swoich domach. A imprezy, w których brały udział to m.in.: Festiwal Smaków w Narolu (2008 rok- I miejsce za smak), wystawa korowaja horynieckiego, Festiwal Podkarpackich Smaków w Górnie (2008 rok- II miejsce za wystrój stoiska, 2009 rok- wyróżnienie za weselny chleb horyniecki), Dożynki Powiatowe i Gminne, kiermasze świąteczne. Prowadziły kawiarenkę podczas Biesiady Teatralnej, organizowały: Dzień Kobiet, Dzień Dziecka, Święto Pieroga i Święto Pieczonego Ziemniaka w Horyńcu-Zdroju oraz prezentację wyrobów regionalnych- Kołacze 2009. Potrawy od 2012 roku przygotowują w niedawno wyremontowanej świetlicy gminnej.


Koło Gospodyń Wiejskich w Nowym Bruśnie
Koło Gospodyń Wiejskich w Nowym Bruśnie powstało w grudniu 2006 roku. Dwadzieścia pięć pań swoją działalność prowadzi bardzo aktywnie, zajmują się organizacją imprez cyklicznych w sezonie wakacyjnym – pikników rodzinnych, gminnego Święta Pieroga, spotkań okolicznościowych – Tłusty Czwartek, Dzień Kobiet, Dożynki Gminne i Powiatowe, Andrzejki, opłatek, Sylwester. Panie biorą udział w konkursach kulinarnych na szczeblu gminnym, powiatowym i wojewódzkim. W roku 2008 wraz ze szkołą podstawową w Nowym Bruśnie, która uczestniczyła w Poakcesyjnym Programie Wspierania Obszarów Wiejskich, w ramach programu dla dzieci i młodzieży oraz dla społeczności lokalnej, panie współorganizowały mnóstwo imprez integracyjnych i warsztatów zakończonych wycieczkami w najpiękniejsze strony naszego kraju.


Koło Gospodyń Wiejskich w Radrużu
Powstanie Koła Gospodyń Wiejskich w Radrużu datuje się na marzec 2008 roku. Celem działalności koła jest praca nad integracją i rozwojem społeczeństwa lokalnego oraz podtrzymanie regionalnych tradycji. Panie z KGW w Radrużu otrzymały kilka wyróżnień, m.in. w konkursie „Galicyjskie Przysmaki” oraz III miejsce podczas festynu promującego jadło regionalne w Krowicy Samej. Wpisując się w roczny kalendarz organizują uroczystości okolicznościowe: Dzień Babci i Dziadka, Dzień Dziecka, Dzień Matki, starają się zagospodarować dzieciom wolny czas, zwłaszcza podczas ferii i wakacji, rozwijać ich zainteresowania poprzez organizowanie konkursów: gotowania, tańca, śpiewu, układania serwetek i kwiatów. Dzieci chętnie uczestniczą też w spotkaniach przy ognisku. Kobiety zrzeszone w KGW mają własne miejsce spotkań w budynku dawnej szkoły podstawowej, które pozwala na wspólne, miłe i pożyteczne spędzanie czasu z dziećmi oraz mieszkańcami wsi. Panie kontynuują swoją działalność, rozwijają się i poszerzają zakres działań.


Koło Gospodyń Wiejskich w Wólce Horynieckiej
Powstanie Koła Gospodyń Wiejskich w Wólce-Horynieckiej datuje się na grudzień 2013 roku

 

Narol:

 

Koło Gospodyń w Rudzie Różanieckiej
Koło Gospodyń Wiejskich w Rudzie Różanieckiej powstało w 2005r. Zrzesza 11 członkiń aktywnie działających na rzecz lokalnej społeczności. Przy dobrej współpracy z OSP, Szkołą Podstawową i Gimnazjum oraz z Sołtysem Koło jest organizatorem wielu imprez – „Dzieci Seniora”, wspólny opłatek, Sylwester. Jak również chętnie pomaga przy organizowaniu Dnia Dziecka, pikniku rodzinnego i innych imprez.
Koło Gospodyń realizowało projekt „Spotkanie pokoleń” w ramach Programu Integracji Społecznej, który był realizowany w trzech cyklach „Głos historii”, „Czas zabawy”, „Smak tradycji”. Projekt był finansowany z funduszy Unii Europejskiej.
Panie Gospodynie chętnie uczestniczą w różnych konkursach kulinarnych, dożynkach, świętach ludowych promując potrawy regionalne na szczeblu gminy, powiatu i województwa. Koło zdobywa liczne nagrody, wyróżnienia i podziękowania.
Do ważniejszych osiągnąć KGW był udział w VIII edycji finału wojewódzkiego w konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo –Smaki Regionów” przeprowadzonego podczas XIII edycji Tragów Rzemiosła i Przedsiębiorczości pn. „ARGOBIESZCZADY 2008” w Lesku. Wówczas Koło zajęło I miejsce za „Karpia Królewskiego”, a w 2009r. nominację do nagrody „Perła 2009” również za karpia.
Pozostałe osiągnięcia to: I miejsce w konkursie „Tradycyjne Smaki Kuchni Pogranicza” podczas XIV Cesarsko Królewskiego Jarmarku Galicyjskiego – Spotkania na Granicy 2013; II miejsce w konkursie kulinarnym na Dożynkach Powiatowo-Gminnych w Baszni Dolnej oraz wiele wyróżnień, podziękowań i dyplomów.
Wszystkie sukcesy są dla członkiń Koła dużą motywacją do dalszego działania. Chcą nadal promować swoją wieś, Gminę Narol, a także podtrzymywać tradycje i poszerzać zakres swoich działań.

 

Koło Gospodyń w Płazowie

Koło Gospodyń wiejskich w Płazowie wznowiło swoją działalność 29 maja 2009 roku, obecnie zrzesza 16 pań, które biorą czynny udział w życiu wsi, gminy Narol i powiatu lubaczowskiego. obiety chętnie uczestniczą w konkursach kulinarnych, spotkaniach folklorystycznych, dożynkach, świętach ludowych, itp. Podczas wakacji panie organizują festyny rodzinne, w czasie ferii zapewniają aktywny wypoczynek dzieciom i młodzieży z Płazowa. Pamiętają również o seniorach, organizując spotkania opłatkowe. Dbają o rozwój kulturalny wsi, ale nie zapominają również o kultywowaniu tradycji i upiększaniu swojego otoczenia. KGW ściśle współpracuje z Ochotniczą Strażą Pożarną. Wspólnie ze strażakami panie zrealizowały 5 projektów, pozyskując na nie fundusze z Unii Europejskiej. „Panie nie godzą się na byle jakość świata wokół i nie popadają w zniechęcenie, mimo, że nie mają już nastu lat”- ten zapis w kronice Koła wpisany przez gościa spotkania opłatkowego najlepiej oddaje charakter działalności członkiń KGW Płazów.

 

Koło Gospodyń "Florianki" w Narolu

30 stycznia 2010r. oficjalnie powstało Koło Gospodyń Miejskich w Narolu. W obecności władz gminnych i zaproszonych gości piętnaście kobiet postanowiło rozpocząć swoją działalność. Bardzo dobra współpraca ze strażakami z OSP w Narolu przyczyniła się do nadania nazwy KG „Florianki”. Inspiracją do nadania nazwy była postać św. Floriana, patrona strażaków, umieszczona w herbie miasta Narola. W ciągu krótkiego istnienia Koła Gospodyń, panie współpracowały z wieloma jednostkami organizacyjnymi działającymi na terenie gminy, m. in. z Lokalną Grupą Działania „Serce Roztocza”. Współorganizowały wiele imprez, wycieczek, spotkań, ferii dla dzieci i młodzieży, kuligów, itp. Wciąż działają na rzecz społeczności gminnej. Napisały wniosek, pozyskując środki unijne w formie dotacji na realizację projektu pod hasłem „Razem możemy więcej”.


Imprezy w Narolu:
Trzydniowa NAROLSKA MAJÓWKA w pierwszych dniach maja, to okres promocji lokalnego folkloru, bogactwa tradycji kulinarnych i wytwórczych. Pod dwóch lat odbywa się konkurs nalewkarski, a lokalne Koła Gospodyń prezentują tradycyjne dania i potrawy.
W drugim weekendzie lipca od kilkunastu lat odbywa się CESARSKO-KRÓLEWSKI JARMARK GALICYJSKI. Przez cztery Narol tętni folklorem, muzyką rozrywkową, jarmarcznym zgiełkiem sprzedawanych wyrobów rękodzielniczych i dań lokalnej, domowej kuchni. Na scenie przed Ratuszem prezentują się artyści z całej Europy, a różnorodność rodzajów muzyki nawiązuje ściśle do miejsca w którym rozbrzmiewa.

 

Pałac w Rudzie Różanieckiej Dobry przykład wprowadzenia nowej funkcji do obiektu zabytkowego. Zaprezentowanie pałacu rozpocznie się od dziedzictwa Barona Wattmana

Pałac wybudowany w I połowie XIX w. przez barona Hermana Brunickiego. Obecną formę zawdzięcza przebudowom i rozbudowom dokonanym w końcu XIX w. z inicjatywy – Ludwika Wattmana oraz z lat przed I wojną światową z inicjatywy barona Hugo Wattmana. Budowla wyróżnia się urozmaiconą bryłą z centralnym portykiem kolumnowym, narożnymi ryzalitami, wieżyczkami i tarasem oraz eklektyczną dekoracją architektoniczną (neobarok, elementy secesyjne).

Cały gmach został spalony przez Rosjan w 1915 roku w czasie ich ofensywy na zachód. Natychmiast po pożarze przy pomocy jeńców włoskich budynek został zrekonstruowany przez Wattmanów – nowych właścicieli Rudy Różanieckiej. Nie odtworzono jednak wystroju wewnętrznego wielu pomieszczeń, zwłaszcza reprezentacyjnych. Jedynie w pokoju jadalnym na parterze zachowała się tylko rozeta nad żyrandolem w postaci promieni słonecznych. Obecnie po remoncie przeprowadzonym w 1960 roku w pałacu mieści się Dom Pomocy Społecznej.

W obrębie założenia parkowo-pałacowego znajduje się budynek dawnej rządcówki zwany w miejscowej tradycji jako „stary dwór”, zbudowany w XVIII wieku. Jest to budynek parterowy z użytkowanym wnętrzem poddasza i dwutraktowym układem, z centralnie usytuowaną sienią na całej szerokości.

Stara karczma w Rudzie Różanieckiej (papiernia) Studium przypadku dla którego nie ma pomysłu na nową funkcję, w złym stanie technicznym

Budynek powstał w II poł. XVIII wieku w pobliżu źródła, z którego Żydzi brali wodę do „rozpuszczania wódek na szynk…”. Na mapie katastralnej z 1854 r. jest widoczny duży murowany budynek, usytuowany przy ostrym zakręcie drogi, po jej południowo-wschodniej stronie, przylegający krótszym bokiem do drogi. W jego pobliżu na południowy-wschód zaznaczono potok ze źródłem i dalej na południowy-wschód  istniejący do dziś kościół parafialny. Taka lokalizacja odpowiada całkowicie obecnej lokalizacji dawnej karczmy, źródełka i kościoła

Budynek do I wojny światowej służył jako karczma. Był własnością właścicieli miasteczka – Brunickich, następnie Wattmannów (zapewne dzierżawiony był przez Żydów). Później użytkowany był jako sklepy i posterunek policji. W latach 1953-54 przeprowadzony został remont obiektu: przebudowano pomieszczenia tylnego traktu, przemurowano okna oraz zankrowano budynek. Remont wiązał się z adaptacją dla potrzeb Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Rudzie Różanieckiej, która prowadziła w budynku dawnej karczmy sklep GS oraz użytkowała budynek jako wytwórnię wód gazowanych. Do dzisiaj w narożnym północno-wschodnim pomieszczeniu tylnego traktu znajduje się maszyna służąca zapewne do butelkowania wody. Budynek użytkowany był najprawdopodobniej do lat 70. XX w., kiedy to wybudowano nowy sklep GS.

Budynek dawnej karczmy w Płazowie pomimo pewnych przekształceń dokonanych w latach 50. XX w. (przebudowa pomieszczeń tylnego traktu, przemurowanie okien i prawdopodobnie przekształcenie dachu) zachował oryginalną bryłę i formę architektoniczną, charakterystyczną dla powstających w XVIII i XIX wieku budynków karczem. Jego wartość zabytkowa jest duża - posiada autentyczną substancję zabytkową

 

Cerkiew w Łówczy - trudna współpraca z właścicielem. Dobry przykład działań NGO na rzecz ratowania cmentarza przy cerkwi.

Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Św. Paraskewy (obecnie ka­plica rzymskokatolicka pod wezwaniem Matki Boskiej Bolesnej). Wzniesiona w 1808 roku z inicjatywy Jana Matczyńskiego - dziedzica wsi. Budowla powstała w miejsce poprzedniej, jeszcze z końca XVII wieku. Zgodnie z wolą fundatora, obecnej cerkwi nadano wygląd kościoła łacińskiego o planie dwudzielnym. W 1899 roku świą­tynia uległa zasadniczej przebudowie. Nadano jej cechy architektury cerkiewnej - nad nawą wzniesiono kopułę, plan uzupełniono o trzeci człon - babiniec. W 1905r. ściany wewnątrz pokryto polichromią. Częściowy remont przeprowadzono w latach 60. XX wieku, a ostatnio remontowano budowlę w 1985 roku.

Wewnątrz budowli pozorne sklepienia kolebkowe w prezbiterium i babińcu oraz ko­puła w nawie. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach. Ściany pokryte są polichromią (z 1905 r.) o podziałach ramowych z przedstawieniami figuralnymi na tamburze kopuły. Zachował się mały ołtarzyk w prezbiterium oraz zacheuszki. Oryginalny ikonostas z p. XIX w. prze­niesiono do cerkwi w Woli Wielkiej. Obecny (z 1901 r.) ikonostas jest niekompletny. Na ścianach obrazy z XIX wieku i zachowane zacheuszki. Zachowała się belka nadproża z poprzedniej cerkwi, z wyciętą datą: „1698". W babińcu nad prześwitem do nawy umieszczona jest malowana inskrypcja cyrylicą z rokiem budowy cerkwi (1808) i wykonania malowi­deł (1905). Część wyposażenia świątyni znajduje się w zbiorach muzeów w Lubaczowie, Przemyślu i Łań­cucie.

Na południowy zachód od cerkwi znajduje się drewniana dzwonnica konstrukcji słupowo - ramowej z końca XIX w. autorstwa cieśli Pietraszkewicza, zbudowana na planie prostokąta i zwieńczona kalenicowym dachem czterospadowym. Poprzednia dzwonnica znajdowała się na osi cerkwi i pełniła funkcję bramy.

Na cmentarzu przycerkiewnym znajduje się sześć nagrobków (XVIII - XX w.), wśród których wyróżnia się klasycy styczny pomnik Ignacego dThullie z 1842 r. z wy­rytym napisem: „Żona mężowi. Patrz! o to posąg z kamienia wykuty /Nad zimnym grobem śmierci upominek/ Zapłacz wyrazem żalu i pokuty /Tu mąż i ojciec znalazł swój spoczynek"

Schrony linii Mołotowa studium przypadku zespołu zabytków znajdujących się w terenie trudnym do zagospodarowania ze względu na szczególną funkcję i niebezpieczeństwo dla zwiedzających. Dziedzictwo niematerialne – prezentacja tradycji myśliwskich, motoc

Jedną z licznych atrakcji turystycznych Narolszczyzny jest system schronów bojowych punktu oporu ,,Wielki Dział”, który był integralną częścią ciągnącego się ponad 1300 km Sowieckiego systemu obrony z II wojny światowej znanego jako ,,Linia Mołotowa”. System ów powstał w wyniku zawirowań historii jakie dotknęły naszą ojczyznę w latach 30 i 40 XX stulecia. Na terenie Narolszczyzny czyli w punkcie oporu ,,Wielki Dział” wchodzącego w skład Raworuskiego Rejonu Umocnień możemy doliczyć się 14 schronów, zwanych przez miejscową ludność bunkrami. Bunkry można podzielić na typy, uzbrojenie, główne kierunki ognia i liczbę kondygnacji. Część bunkrów została uszkodzona i zniszczona w wyniku działań wojennych, a część jest dobrze zachowana i odwiedzana przez turystów.

Program objazdu

Dziedzictwo obok Mnie

Narodowy Instytut Dziedzictwa

00-924 Warszawa, ul. Kopernika 36/40

tel. (0-22) 826 02 39; (0-22) 826 93 52

fax. (0-22) 826 17 14

info@nid.pl